De geschiedenis van de Noord-Zuid

De Noord-Zuidverbinding in Limburg kent een lange geschiedenis. Vandaag ligt er een oplossing voor het mobiliteitsvraagstuk in de regio: doorgaand verkeer tussen Eindhoven en Hasselt gaat via twee tunnels onder de dorpskernen van Houthalen en Helchteren en er komt een elektrische trambus tussen Hasselt en Noord-Limburg.

Stilstand en impasse

Al sinds de lancering van de plannen voor de A24 in de jaren ‘70 kent de Noord-Zuidverbinding in Limburg een bewogen geschiedenis. Doorheen de jaren werd de weg beetje bij beetje aangelegd, maar in Houthalen-Helchteren ontbreekt een essentiële schakel: al het verkeer rijdt daar dwars door de dorpscentra van de gemeente. Alle mogelijke oplossingen passeerden al de revue, maar het dossier liep elke keer vast in een gebrek aan een breed draagvlak.

Start als Complex Project

De jarenlange stilstand leerde dat de Noord-Zuidverbinding meer is dan een mobiliteitsproject alleen en dat dialoog nodig is om tot een gedragen oplossing te komen. De Vlaamse overheid besliste op 16 maart om het project uit te voeren volgens het decreet ‘Complexe projecten’ en een geïntegreerd onderzoekstraject op te starten. Daarbij werd ook een duidelijke projectstructuur opgezet, met De Werkvennootschap en het Departement Omgeving als trekkers van het project. Ze vormen het dagelijkse bestuur van Noord-Zuid Limburg, samen met een multidisciplinair team van verschillende experts. Onder de slogan ‘Samen geraken we verder’ gingen zij in dialoog met verschillende belanghebbenden om tot een oplossing te komen voor de Noord-Zuid.

Missie, ambities en bouwstenen

In juni werd de ambitienota voorgesteld. De nota bevat één gezamenlijke missie en negen ambities voor de Noord-Zuidverbinding. Die gaan niet alleen over mobiliteit, maar ook over thema’s zoals wonen en werken, landschap, recreatie en duurzame mobiliteit. De ambities dienen als kompas voor het verdere project. Op basis van die ambities zochten we in september samen met belanghebbenden naar een duurzame en geïntegreerde oplossing voor de Noord-Zuidverbinding. Dat deden we tijdens een intensieve cocreatieweek die afgetrapt werd met het Festival van de Grote Baan. Studiebureau Studio NZL besprak samen met de belanghebbenden de mogelijke oplossingen aan de hand van verschillende bouwstenen, zoals de organisatie van het hoogwaardig openbaar vervoer en het doorgaand auto- en vrachtverkeer. Ook inwoners konden meedenken tijdens verschillende activiteiten, zoals begeleide fietstochten. De resultaten werden later die week voorgesteld op een infomarkt.

Verschillende alternatieven

In maart werden tijdens een reizende infomarkt zeven alternatieven voor de Noord-Zuidverbinding voorgesteld. Die waren het resultaat van een cocreatieproces met verschillende belanghebbenden. Er is daarbij gekeken naar oplossingen op de Grote Baan zelf, maar ook naar westelijke en oostelijke omleidingen. Na de infomarkt en een publieke raadpleging werden de alternatieven verder onderzocht. In september waren de resultaten van dat onderzoek bekend: er bleven drie alternatieven over. De vier andere alternatieven werden niet verder onderzocht omdat hun probleemoplossend vermogen te klein was of de impact op de omgeving te groot. Tegen het einde van het jaar kwamen daar nog twee combinatiealternatieven bij. Die kwamen voort uit de publieke raadpleging over de Tussennota, het advies van de gemeente, het technisch en ontwerpend onderzoek en milieuoverwegingen. Alle overblijvende alternatieven werden vervolgens verder en gelijkwaardig onderzocht.

Eén voorkeursalternatief bekendgemaakt

Op vrijdag 8 oktober brachten toenmalig Vlaams ministers voor Mobiliteit en Openbare werken, Lydia Peeters, en voor Omgeving, Zuhal Demir, het nieuws naar buiten: na uitgebreid onderzoek en dialoog is er een voorkeursalternatief voor de Noord-Zuid. Het alternatief met twee tunnels onder de dorpskernen van Houthalen en Helchteren kwam als beste oplossing naar voren. Voor het openbaar vervoer werd een trambus gekozen langs het tracé van de N74 tussen Hasselt en Noord-Limburg. Na deze mededeling van de Vlaamse Regering werd het voorkeursalternatief voorgelegd aan de adviesinstanties. Van december 2021 tot februari 2022 kon iedereen reageren tijdens een openbaar onderzoek. Over het voorkeursalternatief werden een digitale toelichting en een vragensessie georganiseerd.

Vlaamse Regering stelt definitief voorkeursbesluit vast

Op vrijdag 22 april heeft de Vlaamse Regering het voorkeursbesluit definitief vastgesteld. Met dit besluit legt de Vlaamse Regering vast dat het voorkeursalternatief verder wordt uitgewerkt. De reacties die werden ingestuurd tijdens het openbaar onderzoek werden grondig geanalyseerd en uitvoerig beantwoord in de antwoordennota. Op basis van die antwoordennota maakte de Vlaamse Regering de definitieve beslissing.

Projectonderzoeksnota en nieuwe fietsverbindingen

In het begin van het jaar vonden er vijf infomarkten plaats en een publieke raadpleging waarna de projectonderzoeksnota (PON) werd geactualiseerd. De projectonderzoeksnota beschrijft het verdere verloop van het proces, het project zelf en het geïntegreerd onderzoek. Deze nota bouwt verder op het voorkeursbesluit van 2022 en vormt de basis voor de verdere uitwerking van het project en de voorbereiding van de verschillende projectbesluiten.Van 30 mei tot 1 juni gingen we opnieuw in dialoog met betrokken bewoners, organisaties en overheden tijdens de vierde cocreatieweek. In die week konden aanwezigen ook de werf op het bedrijventerrein Centrum-Zuid bezoeken. Daar werd toen gewerkt aan de fietsverbinding tussen de Meerstraat in Centrum-Zuid en de fietssnelweg F74. Die verbinding is één van de winsten binnen het project en werd gerealiseerd in september. De winsten zijn ingrepen die op korte termijn werden uitgevoerd om de verkeersveiligheid en leefbaarheid te verbeteren. Eerder dat jaar, in februari, realiseerden we ook al een andere winst: de fietsbrug in Helchteren-Noord. Dankzij die brug steken fietsers en voetgangers voortaan veilig de Noord-Zuidverbinding over.

Vlaamse Regering beslist over financiering en Ontwerp Projectbesluit – Fase 1

Het project Noord-Zuid Limburg bestaat uit verschillende onderdelen, waarvoor we telkens een apart projectbesluit aanvragen. Een projectbesluit is een beslissing van de Vlaamse Regering over alle vergunningen en plannen die nodig zijn om het project uit te voeren. Die gefaseerde aanpak zorgt voor een snellere en efficiëntere uitvoering van het project.

• Projectbesluit NZL – Fase 1 omvat het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) met de nodige herbestemmingen en de plannen voor de aanleg van de twee tunnels, de technische dienstgebouwen, de aansluitingen met lokale wegen en met de autosnelweg E314, verschillende op- en afritcomplexen, de bouw van vijf fietsbruggen en -tunnels, een ecoduct en enkele kleine ecopassages.

• Projectbesluit NZL – Fase 2 omvat de inrichting van de publieke ruimte boven op de tunnels en de dorpskernen van Houthalen en Helchteren.

• De plannen voor de Lokale Lus in Houthalen-Helchteren (de Kazernelaan, Europarklaan, Herebaan-Oost, Herebaan-West en Helzoldstraat) komen in een aparte omgevingsvergunning.

• De aanleg van de trambusverbinding tussen Zonhoven en Hasselt zit in Projectbesluit NZL – Fase 3.

• De aanleg van de trambusverbinding in Noord-Limburg zit in Projectbesluit NZL – Fase 4.

Op vrijdag 17 mei besliste de Vlaamse Regering dat de financiering van het project Noord-Zuid Limburg zal verlopen via een Publiek-Private Samenwerking en een DBFM-contract. Dat betekent dat de overheid het ontwerp (Design), de bouw (Build), de financiering (Finance) en het onderhoud (Maintain) van de infrastructuur toekent aan één private partner. Daarbij wordt ongeveer 1,4 miljard euro voorzien voor de eerste drie projectonderdelen: het Projectbesluit NZL – Fase 1, de Lokale Lus en het Projectbesluit NZL – Fase 2. Op vrijdag 24 mei stelde de Vlaamse Regering het Ontwerp Projectbesluit NZL – Fase 1 vast.

Vlaamse Regering stelt Projectbesluit NZL – Fase 1 definitief vast 

Op 16 mei gaf de Europese Commissie een gunstig advies over de plannen van Projectbesluit NZL — Fase 1. Daarmee bevestigde de Commissie dat de voorgestelde oplossing de minste impact heeft op waardevolle natuurzones. Op basis van dat advies kon de Vlaamse Regering op 23 mei het Projectbesluit NZL – Fase 1 principieel vaststellen. Op 3 oktober volgde uiteindelijk de definitieve vaststelling van het projectbesluit. Het project Noord-Zuid Limburg is het eerste Complex Project dat deze mijlpaal bereikt.

Eerste voorstel ruimte boven op tunnels en Lokale Lus

Doordat het doorgaand verkeer in tunnels onder de dorpskernen verdwijnt, komt bovengronds ruimte vrij. Die wordt heringericht met meer plaats voor groen, ontmoeting en duurzame mobiliteit. Zo krijgt de Grote Baan een rustiger en leefbaarder karakter, met ruimte voor voetgangers, fietsers, lokaal verkeer en de trambus. Ook de Lokale Lus krijgt een nieuwe inrichting met onder meer verhoogde en vrijliggende fietspaden, een geluidsarmer wegdek en een rotonde ter vervanging van het kruispunt van de Kazernelaan en de Europarklaan. Op de infomarkt van 25 februari werden de eerste plannen voorgesteld van het Projectbesluit NZL – Fase 2 en de Lokale Lus.

In de volgende stappen gaan we op zoek naar een geschikte aannemer, bereiden we de werf voor en werken we, samen met de gekozen aannemer, een doordacht Minder-Hinderplan uit. Tegelijk werken we verder aan de definitieve plannen voor de andere onderdelen van het project: de herinrichting van de publieke ruimte boven op de tunnels (Fase 2), de trambusverbinding tussen Hasselt en Zonhoven (Fase 3) en de trambusverbinding in Noord-Limburg (Fase 4). De concrete volgende stappen vind je terug op de pagina Procedure en timing.